Duygusal zekası (EQ) yüksek çocuk nasıl yetiştirilir?

Çocuklar “değişken” kelimesine yeni bir anlam getiriyor. Çocuğunuz neşe içerisinde sanki dünyanın kralı kendisiymiş gibi etrafta koşuştururken, bir anda kızgın bir boğa gibi sinirle ağlayarak oyuncaklarını odanın etrafına saçabilir. Siz de birçok aile gibi bu zor zamanlarda nasıl tepki göstereceğinizi bilemeyebilirsiniz.

Uzmanlar, bu çocukluk evrelerinin çocuğunuza güçlü duygularla nasıl baş edeceğini ve kendisi nasıl sakinleştireceğini öğretmek için en iyi zaman olduğunu düşünüyor, yani tam da çocuğunuz duygusal gelişiminde hızlı adımlarla ilerken. Ve güvenli aile ortamı bu hayat derslerini vermek için tek ve en iyi yerdir.

Psikolog John Gottman, Duygusal Yönden Zeki Bir Çocuk Yetiştirmek adlı kitabında, çocuğunuza öfke, hayal kırıklığı ya da kafa karışıklığı gibi duyguları anlaması ve bunların üstesinden gelmesi konusunda yardımcı olursanız, onun duygusal zekasını ya da duygusal IQ’sunu geliştirirsiniz diyor.

Ayrıca Gottman: “Duygusal zekası yüksek olan bir çocuk duygularıyla baş etmede daha başarılıdır, kendisini şiddetli duygularla yapılan hareketlerden geri çekebilir, diğer insanları daha iyi anlar ve ilişki kurar ve duygusal zekası düşük olan bir çocuğa göre daha kolay güçlü arkadaşlıklar kurabilir” diyor.

Diğer uzmanlar da ağız birliği içerisinde, çocukların özgüvenli, sorumlu ve kişiler arası ilişkileri beceriyle yürüten başarılı yetişkinler olmasında duygusal zekanın rolünü vurguluyor.

Çocuğunuzun duygusal zekasın artmasına nasıl yardımcı olabilirsiniz? Gottman, çocuğunuza duyguları analiz etmede ve üstesinden gelmede kullanabileceğiniz “duygu yönetimi” adını verdiği bir dizi adım içeren yöntemini öğretiyor. İşte bu yöntemin nasıl işlediği burada yazıyor:

Dinleyin ve empati kurun

Çocuğunuz nasıl hissettiğini söylerken yakın ilgi gösterin, sonra bunun kendisine ne getirdiğini gösterin. Mesela, zamanınızın çoğunu yeni bebeğinizle harcadığınız için çocuğunuzun sizi kıskandığından şüpheleniyorsanız, ona neler olup bittiğini sorun, eğer sorun buysa. Bunu doğrularsa, “Haklısın. Anne, yeni doğan bebek ile gerçekten çok meşguldü” diyebilirsiniz.

Sonra, çocuğunuzun dediklerini anladığınızı göstermek için kendi hayatınızdan örnekler kullanın. Çocuğunuza, kardeşi babasıyla birlikte eğlence parkına gittiğinde ve kendiniz gidemediğinizde nasıl hissettiğinizi ve kendi anne ya da babanızın sizi nasıl iyi hissettirdiğini anlatın. Bu, çocuğunuza herkesin aynı hisleri taşıdığını ama zamanla geçtiğini açıklar.

Çocuğunuzun hislerini adlandırmasına yardım edin

Çocuklar, sınırlı kelime bilgisi ve gelişmemiş neden-sonuç ilişkisi algısıyla, hissettiklerini söylemede sıklıkla sorun yaşarlar. Çocuğunuzun hislerini isimlendirerek, duygusal kelime dağarcığı geliştirmesini sağlayabilirsiniz. Parka gidemediği için hayal kırıklığı içerisinde hareket ediyorsa, “Bunun için üzülüyorsun, değil mi?” diyebilirsiniz.

Herhangi bir şey üzerine karmaşık duygular hissedebileceğini de anlatabilirsiniz çocuğunuza. Örneğin, çocuk bakım merkezsinde geçireceği ilk hafta için hem heyecanlı hem de korkmuş olabilir.

Çocuğunuz, belirli bir neden olmaksızın üzgün ya da sinirli görünüyorsa, resmin tamamına bakmayı deneyin ve onu neyin kötü hissettiriyor olabileceğini düşünün. Son zamanlarda taşındınız mı? Siz ya da eşiniz çocuğunuzun yanında tartıştı mı? Neler olup bittiği konusunda emin değilseniz, çocuğunuz oyun oynarken onu gözlemleyin ve dinleyin. Eğer anne olan bebeğe çok fazla bağırıyorsa, çocuğunuzun canını sıkan şeyin ne olduğuyla ilgili fikir edinmiş olursunuz.

Çocuğunuzun hislerini doğrulayın

“Bu kadar sinirlenmek için hiçbir neden yok” demek yerine, çocuğunuz yap-bozu bir araya getiremediği için gerçekten delirdiğinde ve sinir nöbeti geçirdiğinde, tepkisinin ne kadar doğal olduğunu kabul edin. “Yap-bozu tamamlayamamak gerçekten hayal kırıklığı yaratıyor, değil mi?” deyin. Tepkilerinin uygunsuz ve aşırı olduğunu söylemeniz çocuğunuza tamamen susması gerektiği şeklinde bir etki yapabilir.

Öfke dolu anları öğretim uygulamalarına çevirin

Çocuğunuz, dişçiyle randevusu olduğunu öğrendiğinde sinirlenirse, onu randevu için hazırlayarak kontrolünüz altında sakinleşmesini sağlayın. Neden korktuğu, randevu sırasında neyin olmasını beklediği ve neden oraya gitmesi gerektiği konusunda çocuğunuzla konuşun. Sahnede konuşmak için sıranızı beklerken ne kadar korktuğunuzu ya da yeni bir işe başlamak için korktuğunuzu ama arkadaşlarınızdan birinin sizi nasıl iyi hissettirdiğini anlatın. Hisler üzerine konuşmak, çocuklar üzerinde de yetişkinlerde yaptığı etkinin aynısını yapar.

Problem çözmeyi öğretmek için uyuşmazlıkları kullanın

Çocuğunuz sizinle ya da diğer bir çocukla tartışma içine giriyorsa, sınırlarını belirtin,  sonra çözüme doğru ona rehberlik edin. Mesela, “Kız kardeşinin legolarınla yaptığın kuleni bozduğu için sinirli olduğunu biliyorum ama ona vuramazsın. Sinirlenince başka ne yapabilirsin?” deyin.

Çocuğunuzun ne yapacağı konusunda hiçbir fikri yoksa, ona seçenekler sunun. Öfke yönetimi uzmanı Lynne Lamka çocuğunuza önce karnını, çenesini ve yumruklarını sıkı olup olmadığı konusunda kontrol etmesini söylemenizi öneriyor. Sonra “üzerindeki öfkeyi atmak için” derin derin nefes almasını söyleyin ve kontrolü yeniden ele almanın iyi bir davranış olduğunu belirtin. Namka, çocuğunuzun öfkesinin kaybolmasını sağlamak için güçlü bir ses kullanmasına yardım edin, diyor. Örneğin, başlangıç için “O şekilde bağırman beni delirtiyor” gibi bir ifade olabilir. Çocuklar, öfkeleri yüzünden diğer insanlara zarar vermediği sürece bunun normal bir durum olduğunu bilmeliler.

Sakin kalarak örnek teşkil edin

Çocuğunuz, hislerini belirtirken nasıl reaksiyon verdiğinizi de kontrol etmeniz gerekir. Sinirlendiğinizde, ağır sözler kullanmamanız önemlidir. “Beni çıldırtıyorsun” yerine “Bu şekilde davranman beni sinirlendiriyor” demeyi deneyin, böylece çocuğunuz problemin kendisinde değil davranışında olduğunu anlar. Çocuğunuzun özgüvenini zedeleyebilecek aşırı eleştirilerden kaçınma konusunda dikkatli olun.

Ve her şeyden daha önemlisi, kendi hislerinize bağlı kalın. Bazı ebeveynler, çocuklarının sorununun çözüleceğini umarak kendi olumsuz hislerini göz ardı eder. Ama gerçek hislerinizi saklamanız çocuğunuzun aklını karıştıracaktır. Öfkenizi hareketlerinize yansıtmayarak memnuniyetsizliğinizi belirttiğinizde, güçlü duyguların bile kontrol edilebileceğini gösterirsiniz.