Sindirim sistemi rahatsızlıkları ve doğurganlık

Çelyak (Karın) Hastalığı Gizli Bir Doğurganlık Tehdidi midir?

Çelyak; çavdar, arpa ve yulaf gibi diğer birçok tahıl ürününde de bulunan glüten maddesine karşı alerjik tepkiden kaynaklan ve şişkinlikten ağrılı ishale kadar sindirim sistemi ile ilgili fark edilmeden ortaya çıkan birçok belirtiyle görülen yaygın ama çok fazla teşhis edilemeyen otoimmün hastalığıdır. Bu sorunun yaklaşık olarak 2 milyon kişiyi etkileyeceği tahmin edilmesine rağmen çelyak hastalığı ile ortaya çıkan belirtiler insanları çok fazla güçten düşürmediği için kadınlar hastalığı taşıdıklarının farkına varmayabilirler (Çelyak hastalığı hassak bağırsak sendromu ile karıştırılmamalıdır, çünkü bu sendrom kramplara, karın ağrısına, şişkinliğe ve kabızlığa neden olabiliyorken doğurganlık ya da hamilelik üzerinde herhangi bir etkisi yoktur.)

New York Mt. Sinai Tıp Fakültesi, İltihabi Bağırsak Hastalığı merkezinde yönetici olan Maria T. Abreu, bayanların gün içerisinde birçok kez tuvalete gitmeleri gerektiğini ya da tuvalet ihtiyacı için yolda giderken arabalarını kenara çekmek zorunda kaldıklarını doktorlarına söylerken utanabileceklerini söylüyor.

Uzmanların emin olduğu bir şey var: Çelyak hastalığı doğurganlığı dolaylı olarak etkiler, çünkü hastaların bağırsakları besinleri ememez. Besinlerdeki ve vitaminlerdeki bu emilim bozukluğu yumurtalığın yumurta üretmesini sağlayan hormonların yok edilmesine neden olur. Eğer çelyak hastalığınız varsa, adet dönemleriniz düzensizleşebilir. Ayrıca yemek yemek isteyebilirsiniz, ama kilo alamazsınız. Bu durumun tedavisi tamamen beslenmeyle ilgilidir; hastalar glüten maddesinden uzak durmalıdır ve besin alımlarını dengeleme konusuna özen göstermelidir.

Sürekli olarak karın ağrısı, gaz, şişkinlik, ishal (kramplı), düzensiz adet dönemleri ya da kilo kaybı gibi sorunlarla karşılaşanların doktora görünmeleri gerekir. Basit bir antikor testi ile belirtilerin çelyak hastalığından mı yoksa daha iyi huylu bir hastalık olan hassas bağırsak sendromundan mı kaynaklandığı belirlenebilir. Bu test özellikle belirtileri taşıyan ve hamile kalmakta zorlanan bayanlar için çok önemlidir.

Dr. Abreu, “Eğer çelyak hastalığını taşıdığınız belirlenirse ve siz glüten içermeyen besinleri tüketirseniz, hamile kalma şansınız da dahil olmak üzere her şeyi tersine çevirebilirsiniz” diyor. Çelyak hastalığı tedavi edildikten sonra hastalar genellikle kendiliğinden hamile kalabilirler.

İltihabi Bağırsak Hastalığı ve Doğurganlık (IBD)

Crohn hastalığınız ya da ülseratif kolit hastalığınız varsa, bunu fark edersiniz; kronik ishal ile birlikte ciddi karın ağrılarınız olur. Ayrıca, rektal kanamalarınız da olabilir. Birçok hastanın ve hatta bazı doktorların bile bilmediği şey ise eğer şimdi ya da gelecekte hamile kalmayı planlıyorsanız, görmüş olduğunuz tedavi türü doğurganlık oranınızda bir farklılık yaratabilir.

IBD hastalığından etkilenen bir milyon kişinin yarısının bayan olduğunu düşünürsek, tedavi türünün gerçekten önemli olduğunu anlayabiliriz. Hastalık kontrol altına alınmadığında, kadınlar erken düşük yapma tehlikesiyle birlikte hamile kalmadaki problemlerle de yüzleşebilirler. Ama hastalık hafifletildiğinde, özellikle de ameliyata gerek kalmadan ilaçlarla kontrol altına alınabildiğinde, hamile kalma şansı önemli ölçüde artar.

2003’te Londra Tıp Fakültesinde yapılan bir araştırma, IBD hastalığı olan bayanların düşük kilolu ya da prematüre doğum yapma risklerinin fazla olduğunu öne sürdü, ama hastalığın aktif olmaması koşuluyla kadınların büyük bir kısmının hamile kalabildiği ve normal bir hamilelik dönemi geçirdiği de bulundu.

Crohn hastalığında genellikle ince bağırsağın alt kısmında ve leğen kemiğinin sağ tarafında bulunan kalın bağırsağın başlangıcında aşırı bir iltihaplanma oluşur. Bağırsaklar pelvik bölgedeki diğer organlara çok yakın olduğu için iltihaplanma bulaşıcı olabilir. Sağdaki yumurta kanalının ya da idrar yollarının bile bu büyük iltihaplanmadan etkilenmesi imkân dâhilindedir. Eğer iltihap yumurta kanalına bulaşırsa, bu durum kısırlığa neden olabilir.

IBD için olan tedavinin ilk aşaması ilaç kullanımıdır ve daha ciddi durumlar için ameliyat uygulanır. IBD tedavisinde birçok farklı ilaç kullanılır ve şimdi ya da gelecekte hamile kalmayı uman bayanlar için taşınan riskler farklılık gösterir. Talidomit/metotreksat gibi bazı ilaçların hamileyken kullanılması kesinlikle uygun değildir. Diğer ilaçlar ise ayrı ayrı risk/fayda temelinde değerlendirilir. Doktorunuzla birlikte gelecekteki muhtemel hamileliğiniz konusunu tartışmanız önemlidir.

Kalın bağırsak boyunca yara ve iltihaplanmanın oluştuğu, ciddi ishal ve rektal kanamaya neden olan ülseratif kolit bazen de daha aşağıda yer alan kalın bağırsağın çıkartılarak ince bağırsaktan yapılan küçük, yapay bir keseyle yer değiştirmesi işlemlerini içeren bir ameliyatla tedavi edilir. Araştırmacılar, bu ameliyatı geçiren kadınların kısır kalma ihtimallerini yüzde 50 olarak tahmin ediyor, yalnızca ilaç tedavisi gördükten sonra kısırlık problemiyle karşılaşma riski ise yüzde 15’tir.

Pelvik bölgede yapılan herhangi bir önemli ameliyatın doğurganlık üzerine etkisi bulunmaktadır. Skarlaşma olmasa bile ameliyatın doğurganlığa etki eden bir yanı bulunmaktadır. Yapışma, yumurta kanalında skarlaşma ya da tıkanma ameliyatın olumsuz etkileri arasında gösterilebilir. Bu yüzden, eğer birden fazla çocuk sahibi olmayı istiyorsanız ama ülseratif kolit hastalığınız varsa, ameliyat olmaya karar vermeden önce diğer sıhhi seçenekler hakkında doktorunuzla konuşunuz.

Sonuç şu ki eğer IBD hastalığınız varsa ve ciddi olsa bile hamile kalabilirsiniz. Amaç, hamile kalmayı denemeden önce sizi mümkün olduğunca iyi bir hale getirmektir. Hamile kalmak için en uygun zaman konusunda doktorunuzla konuşun. Çünkü ilaç kullanımını bırakmanız ya da onları değiştirmeniz gerekebilir. Hem sindirim bozuklukları uzmanı ile hem de doğum uzmanı ile konuşmanız yararınıza olacaktır. Birçok ilaç tedavisi B kategorisine girerken, yani hamileyken alınmasının herhangi bir sakıncasın bulunmazken, bazı ilaçlar güvenli değildir ve hamile kalmaya çalışırken kullanılmaması gerekir.

Erkek Fertilitesi ve IBD

Eşinizin ülseratif kolit ya da Chron’s hastalığı varsa, özellikle de hastalığı kontrol altına alabilmek için kullanılan ilaçlardan biri olan Azulfidine (sulfasalazine) ilacından alıyorsa, sperm sayısında azalma olabilir.

Eğer eşiniz bu ilacı kullanıyorsa, sperm testi yaptırması gerekir. Eşinizin sperm sayısı ve hareketliliği düşükse, doktoruyla konuşarak kullanabileceği başla bir ilacın olup olmadığını sorması yararına olacaktır.
Doktorlarınızla Birlikte Bir Plan Yapın

GI (sindirim bozuklukları hastalığı) ve kısırlık arasındaki ilişki hakkında daha fazla bilgi sahibi olmanız hamilelik planlarınızı oluşturmanızı kolaylaştıracaktır. Dr. Abreu, plan yapmanın önemini vurguluyor ve bu problemin birçok doktor tarafından hafife alındığını ve hamilelik üzerindeki etkisinin tartışılmadığını söylüyor.

Nedenlerden birisi, “henüz problemle ilgili yeterince verimiz yok ve sonuçlar çelişkili” gibi sözler olabilir. Ama iyi olan şu ki sindirim sistemi bozuklukları ve kısırlık arasındaki ilişki artık aktif bir araştırma konusu haline geldi, bu yüzden giderek daha fazla bilgi elde edilebilir.

Sindirim sistemi bozukluğu olan bir bayan için başlangıç noktası konuyla ilgili konuşmak, yardım istemek ve doğum doktorunuzla işbirliği içerisinde çalışacak olan bir sindirim bozuklukları uzmanı ile randevu ayarlayarak plan yapmaya çalışmak olabilir. Hamileliğiniz sorunlu olabilir, bu yüzden buna hazırlıklı olmanız gerekir. Ayrıca, hamileyken hastalığınız daha da kötüye giderse, ihtiyacınız olan tedaviyi görmeniz için sürekli olarak ulaşabileceğiniz bir doktor bulmanız gerekir.

Ve asla pes etmeyin! Hamile kalmak ve sağlıklı bir hamilelik dönemi geçirmek ciddi sindirim bozuklukları olsa bile mümkündür. Bunu yapabilirsiniz! Hamile kalabilirsiniz ve bir aileniz olabilir. İki çocuğu olan bir anne: “Nasıl ve neden yaptığım konusunda bir cevap bulamıyorum, ama eğer pes etseydim, şimdi dünyalar güzeli iki kızım hemen yanı başımda olmazdı.”